Artikkelsamling av Gunnar Soppeland
Gunnar Soppeland kjem frå Årdal i Ryfylke og
er sjølvstendig næringsdrivande, men han er også fritidsforkynnar og aktiv
skribent i ulike blad og tidsskrift. Med sin skarpe penn analyserar han den
åndelege situasjonen i tida i lys av Bibelen, og gjev på dette viset nyttige
korrigeringar som avslører åndssituasjonen for kristenfolket.
Der Ordet rår, rår
det åleine. Det fullkomne kan ein ikkje føye noko til. Sjølv ein konge ville bli
krenkt og hans eiga mynd gjort mindre om nokon som stod under kongen ville auke
tyngda i ordet hans.
Kongen over
kongane har tatt seg ut eit ”kongelege presteskap” til forkynnarar. Oppgåva
deira er å vere i ærend for Gud. Ærendet hans er å bringe ut kongens ord til
folket. Bringe rette ord til rett tid og stad. Forholdet mellom kongen og folket
beror på at forkynnaren sitt forhold til kongen er rett. Legg han noko til,
eller trekkjer han noko frå, kjem alle forhold i ulag. Kongen ter seg berre
etter sine eigne ord, ikkje forkynnarens.
Andre som gjerne
vil tale Guds sak, utan å vere sendt av han, kallar Skrifta pratmakarar.
Arbeidet deira vert til inkje og spådommane og visdommen deira gjer Gud til
dårskap.(Jfr Es.44.25-26)
Pratmakarane har
tilsynelatande ”gode” oppskrifter, men resultatet vert dåraktige gudsforhold.
Stå i sanninga
Guds ord opnar for ei sanning som er høgre enn
alle andre sanningar og går langt utover det menneske forstår. Sendebodet står
sjølv i denne sanninga og er kraftig rørt av det han får sjå inn i. Han græt
gjerne der andre i blinde ler, og står ofte overfor folk som sanninga er skjult
for. (Luk.19.41ff) Til klårare sanninga lyser for han, til meir set han inn på
ærendet sitt, og til sterkare reflekterer sanninga seg gjennom personlegdomen
hans. I tale og ferd står han fast og kompromisslaus ovanfor usanninga. Vert
Ordet avvist let han seg avvise saman med dette. Går han mellom Ordet og
tilhøyraren for å tillempe eit kompromiss, gjer han svik på både Ordet og
tilhøyraren.
Mynd og
fullmakt
Då Jesus hadde reinsa templet og tok til å læra
der, ville farisearane vete kva mynd og fullmakt han
hadde.(Matt.21.12ff). Dei ville han skulle legitimere seg, og det var jo eit
rettmessig krav å stille ein utsending i eit ærend som hans. Normalt skal ei
indre gudgitt mynd og fullmakt samsvare med eit ytre kall. Men både Skrifta og
historia viser at det ikkje alltid er slik.
I våre dagar er
det eit mylder av ytre kall, men skrikande mangel på myndig tale. Det kan tyde
på at ytre og indre kall ikkje er i samsvar med einannan.
Det indre kallet
kan godt klare seg utan det ytre. H.N.Hauge var døme på dette. Men det ytre
kallet vert sjølvsagt berre eit narrespel utan at det indre er med. Dette er
grufullt skildra i Esek. Kap. 11 og 13. Der ser ein korleis Anden forlèt
templet i Jerusalem på grunn av fråfallet. Dei formelle profetane heldt likevel
fram som før, og forsterkar fråfallet. Gud klagar dei for å preike slik at
sjeler som ikkje skulle døy, vart drepne, og sjeler som ikkje skulle leve vart
haldne i live.
Med lygn gjorde
dei hjarta motlaust hjå den rettferdige, og gav styrke til hendene åt den
gudlause.
Kanskje er det
grunn til å etterlyse gudgitt mynd og fullmakt og i våre dagar? For utan denne
kan ingen opptre med ordet utan å synde mot ordet og tilhøyrarane, og skape
missforhold mellom dei. Jesus framhevar sjølv at orda han tala, var ord han var
gitt. (Joh.17.8)
Ei dødsens
alvorleg sak
Det mest avgjerande ved eit sendebod er det
gudgjevne. Ikkje det naturleg medfødde. Gud valde seg ut det som ingenting var.
Dei utvalde erkjente dette, og visste dei var kalla, danna, drivne ut og sette
til ei oppgåve fullstendig på hans premissar. Ville dei ikkje vere ingenting,
vart dei ikkje sendt. Gud gav dei det han sjølv ville bruke for at han sjølv
kunne ivareta det han ville ha ivaretatt i kyrkjelydane.
Dette viser
alvoret i saka. Guds mål er at tilhøyraren sitt samvit skal stå evig ansvarleg
ovanfor den forkynte bodskapen. Anten det vert forkasta eller tatt imot.
Situasjonar der Gud og den einskilde står ovanfor einannan kan ikkje
tilbakekallast. Han møtte Guds ord, han visste det var Guds røyst han høyrde, og
utfallet vart ståande for tid og æve.
Dette alvoret
skulle ikkje freiste nokon til å ytre seg utan gudgitt mynd og fullmakt. Ein var
betre faren om ein svor den grovaste eid, enn om ein på denne valplassen opna
munn og mæle utan gudgitt mynd. Her skal Guds ord råde grunnen i kraft av seg
sjølv. Anden let seg ikkje binde til forkynnaren, men bind forkynnaren til seg.
Pratmakarane
Pratmakarane sine ord er sjølvvalde og difor
tomme og veike. Dei ber gjerne om Andens hjelp og velsigning over det dei seier
og gjer, - men fånyttes. I praksis må dei ty til anna støtte og forsterkning og
gjere seg interessante gjennom ulike slag ytre verkemiddel som form,
naturtalent og oppøvd evne.
Vi ser det er
viktig for Paulus å understreke at han ikkje kom med visdoms overtalande
ord, men med prov av Ande og kraft. Han var redd at vise ord skulle tappe
Kristi kross for kraft.
Stor skilnad på
Guds ord og menneskeord.
Menneskeord er av forbigåande art og berre
gyldige innan det timelege. Det er det same om dei kjem frå høg eller låg, lek
eller lærd. Mynd i denne samanheng er det same som ytre formell eller personleg
makt. Men gudsordet gjeld både i tid og æve. Forkynnaren har mynd men ikkje
formell eller personleg makt. Derimot har han fullmakt til å bera ut eit
ord som er levande og kraftig i seg sjølv. (Heb. 4.12)
Det er altså
Kristus tilhøyraren skal høyre og møte, ikkje forkynnaren eller påfunna hans. Vi
har eit vitnemål frå Arne Garborg om korleis han opplevde guddommeleg mynd då
han høyrde Lars Oftedal tala i Nærbø kyrkja. Garborg skildrar korleis dei
fordomsfulle tankane han hadde om Oftedal brått vart borte for han: ”Eg visste
ikkje lenger kven det var som tala, men han tala til meg. Endefram til meg. -
..eg sat der fjetra, rådlaus, mest redd; viste ikkje kor eg skulle gjera av meg.
Han kom så beint innpå meg. Her var ikkje omrøme. - Gud betre meg! Mannen hadde
rett. Kor kunne ein no gå så tankelaus i verda?”
Bandlegg ordet,
og heldt Anden borte frå forsamlingane
Aldri har vel den kristne aktiviteten vore større
og famna vidare enn i våre dagar. Men kor langt inn når ein hos dei som
vert nådde. Det er spørsmålet. Påfunn henta frå den sekulære verda heldt jo på å
slette ut kristendommen sitt vesen. Kristen ungdom rek frå det eine
”kristenschovet” til det andre utan omsyn til konfesjonell tilknyting. Det er
nedverdigande å sjå kyrkjelydar og organisasjonar kappast om å henge med i
svingane for å vere oppdatert på ”siste trend” slik at dei unge kan kaprast for
å tryggje institusjonane si framtid.
Tenkjer nokon på
alvor gjennom kor det har vorte av den åndelege mynda i dette, eller at ein på
denne måten bandlegg Ordet og støyter Anden bort frå forsamlingane? At aktørane
har organisatoriske fullmakter og ryggdekning frå organisasjonsleiarane, ser
ein. Men kva med den åndelege fullmakta? Er ingen lenger redde for at artistar,
aktørar og instruktørar som eksponerer seg sjølv har tatt over for nådegåvene?
Alle burde vite at
slik menneske er i seg sjølv kan det både lokke, suggerere og overvinne svake
sjeler med løynske psyko-tekniske metodar. Og sjølv om ein kan få ungdom til å
gå inn for det ”nye” med full innsats og ta etter ytringsformer som høyrer sann
omvending til, er ikkje dette det same som å bli overvunnen av Guds eige ord.
Sjeleleg underkasting er då ikkje det same som overtyding og omvending, og tru
tufta på forstand eller kjensle har alltid vore noko anna enn hjartetru fødd av
Anden.
Fødd av Anden.
Fødd av Anden, uttrykkjer skarpt og klart at det nye livet etter sitt nye vesen
er av overnaturleg art og prega av guddommeleg Ande. Dette kolliderer med, vert
pint og gret under den verdslege sjelelege larmen. Det heilage samfunnet er eit
åndeleg hus med åndelege fødslar, åndeleg liv, åndeleg ljos, åndelege gåver og
åndeleg mat og drikke.
Alt dette er Ordet sitt verk som
bind den einskilde til Kristus. Difor skal ein ikkje klusse med Ordet. Det er
lytefritt og verkar berre i kraft av sitt eige levande innhald. Ordet kan ikkje
forsterkast, forbetrast eller hjelpast utanfrå utan å verte krenkt og svekt. Det
er vi som må inn og under Guds handling med og for oss i Ordet. Heile
herrevelde, all makt, ære og gjerning er overgitt ved Den Heilage Ande. Dette
kan ikkje endrast om Han framleis skal vere mellom oss.
=====================================================================
I - Frå liv til død.
Av Gunnar Soppeland
Livsløpet til menneskeætta er ei dramatisk historie. Fyrst går det frå liv til
død, deretter frå død til liv. Fallet i Adam og oppreisinga i Kristus
representerer to avgjerande hendingar som vedgår alle menneske til alle tider.
Adam døydde både lekamleg og
åndeleg. Han vart 930 år, men døyde åndeleg då han synda. Utanfor Edens hage var
død og forbanning. Jorda var blitt livsfiendtleg. Lyset vart sløkt og jorda lagt
under eit ufatteleg mørke. Men mørket var ikkje endelaust. På natthimmelen lyste
ei morgonstjerne og varsla at ein ny dag var i emning.
Stjerna var Guds eige løfte om å
krasa ormens hovud. Og alt før Adam og Eva starta sitt nye bitre tilvære, kledde
Gud dei i skinnklede frå uskuldig liv som vart ofra. Offeret var Guds handling
til liv, lys, framtid og von i mørket.
Fallet ”frigjorde”
Fallets
dag var ein satanisk frigjeringsdag. Satan freista mennesket til å velje døden
framfor livet. Han ”fridde” mennesket frå lysets makt og sette det over i
mørkets rike. Det vart ugudeleg omvendt i tanke, ord og gjerning, elska mørket
framfor lyset, og det vonde framfor det gode.
Så drepande ”frigjer” synda. Ho
heng makabert saman med døden, og bryt berre ned. Der synda rår, gjeld dødens
lov. Den er diktatorisk. Kan ikkje avvisast, lurast eller narrast. Kryssar
uhindra alle grenser, portar og dører. Kjem kjælande, brått eller snikande. Til
slott som til hytte, til ung som til gamal.
Har ikkje sans for Guds veg
Synda
gjore mennesketanken udugeleg i åndelege saker. Peter viste dette då han
reagerte på Jesu ord om lidinga og døden. I fylgje med Jesus ynskte han seg nok
radikale endringar både åndeleg og politisk. Men vegen Jesus seier han skal gå
reagerar han på med spontan uvilje, og talar han til rette. Jesu veg vart heilt
feil i forhold til kva Peter hadde tenkt. Ein sterk åndeleg og politisk leiar
med tilhøyrande jordisk makt og glans kunne ha passa betre. (Mark.8:31f)
Men Jesus gjer det klårt at dei
som vil fylgje han lyt fornekte seg sjølv og bli knytt til hans eiga liding og
død. At dette er vegen, og at vegen inneber dette, er usmakeleg for forstanden.
Menneskeleg sett var Peters råd
både klokt og velmeint. Åndeleg sett var han likevel ein satan, - fordi tanken
hans var som ormens: Han tenkte menneskeleg opphøging og vinning. Ikkje
guddommeleg. I Peters reaksjon møter vi fallets kjernepunkt.
Ormens list
Det er to
historiske hendingar som skil seg frå alt anna som har hendt. Det er fallets
siger over livet og korsets siger over døden. Desse pregar all fortid, nåtid og
framtid.
Alt som kunne tapast gjekk tapt i
fallet. Meir enn alt vart vunne tilbake på korset. Evig tap eller evig vinning
står etter dette på spel for mennesket. Sjansen for dette tapet eller denne
vinninga er i sanning eit
svimlande livsalvor, - for dei som ser og veit om det.
Bibelen seier lite om korleis død
og djevel kunne gjera seg gjeldande innanfor det fullkomne. Men på einfaldig vis
kan ein lese og skjøne kva våpen og taktikk freistaren brukte med slikt hell.
Ettertida skulle ha fordel av å kjenne til dette, utan at ein i særleg grad
synes å ha nytta seg av det. Paulus var redd korintarane skulle bli dåra nett
slik ormen dåra Eva med si list.
Kjernepunktet i forføringa var å
vende tanken bort frå den einfaldige og reine truskapen mot Guds ord. Bonhoeffer
skriv at det nettopp var truskapen ormen var ute etter då han på listig vis, med
skjult identitet, åla seg fram og talte gjennom ein av Guds gode skapningar. I
den skapnad som best fornektar hans opphav og vesen, fører han med seg Guds ord
og tek til å legge dette ut. For Eva lydde det tillitsfullt. Som ein åndeleg
samtale.
Guds ord har Eva høyrt før. Men nå
lurer ormen på om Eva har forstått det rett. I spørsmålet låg ei uhygge som Eva
i si uskuld ikkje var i stand til å ta inn over seg: - Var det verkeleg grunn
til å reise tvil om kva Gud hadde talt? - Kunne han ha meint noko anna enn det
han sa? - Var det opp til henne å finne ut kva Gud eigentleg meinte? (Kvifor
støkk du ikkje, Eva, og stivnar av uro og redsle?) Ja! meinte freistaren, og
fjerna med dette Gud frå hans eigne ord.
Slik vart Ordet opna og utlagt på
satanisk vis.
Raskare og meir effektivt kunne
han ikkje nådd sitt mål: Krafta som kunne ha hindra katastrofen låg eine og
aleine i at Eva einfelt og liketil hadde halde seg bokstaveleg til det Gud sjølv
hadde sagt.
Fallet var eit faktum i same
stunda som ormen fjerna den einfaldige truskapen. Då veik krafta frå Ordet, -
og ordet vart gitt eit dødeleg innhald. Grunnen som gudsforholdet var tufta på
var borte, og avgrunnen kunne fritt opne seg og lukke seg om heile Adams ætt. Ei
livsfiendtleg makt hadde teke det jordiske tilværet i sine hender.
Ordet var Gud
Det Gud er og det han seier er eitt. Ærefrykt for Guds ord er ærefrykt for Gud.
Den som i dårskap vrengjer på Guds ord, forvrengjer Gud og sitt forhold til han.
Over alt der den einfaldige truskapen taper for verdas skiftande klokskap, vert
Guds ord styrta ned frå si suverene majestetiske trune. Med tapt truskap legg
ein seg i hendene på ein avgud. Om dei ytre formelle truskapsfanene vaiar som
før, går ferda vidare med skjult identitet i trå med sin nye førar.
Falsk opphøging av menneske
Det
teologiske innhaldet i freistinga kunne i dag kvalifisere til teologiske
professorat:
Mennesket kjem i sentrum for alt
åndeleg liv på jorda og vil representere Guds makt.
Det er djevelens private fall som
vert gjort allment. Han er sjølv ein fallen skapning som misbrukte sin
opphavlege stand og fridom til å opphøgje seg sjølv til å ta Guds plass.
Overfor Eva gav han ikkje inntrykk
av å ville redusere noko av det Gud hadde sagt eller gjort. Han ville berre opne
for noko meir; ei forbetring og eit steg til rikare og meir sjølvstendig liv.
Freistinga var altså ikkje å stige ned frå sin høge stand, eller bryte
gudsforholdet, men å stige høgare. Gjere seg sjølv større. Bli som Gud! Ville
bli uavhengig, sjølvhjelpt, kunne meistre livet fullkomme, kunne alt, skjøne
alt, eige alt, bestemme alt, m.v.
I lys av denne teologien seier
Skrifta at ”Kvinna såg no at treet var godt å eta av, at det var ein hugnad for
augo – eit framifrå tre, sidan det kunne gje vit.”
Alt vart omsnudd
Etter
fallet vart det som Gud hadde sagt. Mennesket døydde, og vart skilt frå alt det
opphavleg var og eigde. Organisk levde mennesket vidare, men åndeleg var det
dødt i synd og misgjerning. Herifrå stammar all falsk opphøging av mennesket.
Både i litteratur, musikk, vitskap, teologi og forkynning har mennesket etter
dette teke Guds plass.
Opphøginga skal til sist
kulminerast i si sanne gru: Antikrist. Han kjem i stor makt i lygn, teikn og
under seier skrifta. Folk vert forført til fortaping fordi dei ikkje tok imot
sanninga så dei kunne verta frelste. Utan einfaldig truskap til Guds ord er det
fritt fram.
Ordet vart kjøt.
Jesu liv starta der
syndefallet enda. Han vart fødd i syndig kjøts likning og med all den syndige
attrå, frykt, fordømming og fiendskap som høyrde til. Dette for å kunne hjelpe
kjøtlege menneske som var selde
som trælar under synda.
”Er du Guds Son, så stig ned..”,
spotta folket, og forakta veikskapen han viste på korset.
Heilt til det siste vart han
freista til å snu fornedringa med ei handling som svara til det folket forventa
av ein som kalla seg Guds son. Dei såg inga meining i Guds lidande tenar, -
Guds offerlam som vart ført til slakting.
Dermed skjøna dei heller ikkje at
han var Snåvesteinen alle opphøgde skulle banne og erge seg over, fordi dei
snåvar, dett og skamslår sitt opphøgde sjølvbilete på denne steinen. Ikkje berre
gjer slikt vondt. Det hindrar og travle, effektive aktørar i å realisere sine
draumar.
Difor vraka dei han. Fyrst dei
eldste, øvsteprestane og dei skriftlærde, som så brutalt fekk
hyklarskapen avdekka. Deretter
Peter og læresveinane.
Alle ville sett noko anna enn dei
såg, høyrt noko anna enn dei høyrde, og fått noko anna enn det dei fekk. Dei
ynskte så vel han skulle passa betre inn i det dei sjølv trong til; å stige
høgare og høgare i eigne augo.
Vraka av Gud
Jesus
vart og vraka av Gud, fordi han var ein av Adams falne ætt. Han svara for synda
som om ho var hans eiga. Tok oppgjeret med far sin for heile slekta. Det var Gud
som kravde, og det var Gud som gav. Kristus hadde eit våpen mot synda som kunne
fjerna henne. Blodet hans reinsar frå all synd. Alt som skilde, dømde og
opptende Guds vreide var borte og kunne ikkje meir kallast fram.
Jesu død var synda, døden,
djevelen, verda og sjølvlivets overmann. I døden tok han også med seg livet
vårt. For han var døden enden på hans jordliv. For oss starten og inngangen til
vårt nye liv i Guds rike. Mellom sjølvlivet (det naturlege mennesket med alt
sitt vesen) og det nye livet står Jesu død som det store salige skilje.
Fortsettelse:
II - Fra død til liv
======================================================================
Bibelen skildrar som nemnt livsløpet som ein overgang frå liv til død, og frå
død til liv.
Død tyder altså ikkje at det er
ute med alt, men at alt blir endra. Etter døden kjem udøyelegdom. Pinefull eller
sæl. Forskjellen ligg i korleis ein lever og døyr. I Adam eller Kristus. Dei som
lever og døyr i Kristus er eitt med heile hans person og verk, og sette inn i
eit døds- og livssamfunn med han. Hans død er eit avgjort skilje med djevelen,
sjølvlivet,
- og verda sitt vesen, innhald,
tankegang og metodar. Slikt vert utestengt frå Guds rike.
Verknaden av livssamfunnet er at
dei ikkje lenger lever for seg sjølv, men i nytt forhold og kjennskap både til
Kristus og kvarandre. Dette skriv Paulus til korintarar som berre har få års
tidsavstand til heidenskapen.(2.kor.5:14ff.)
Alt det nye vert gitt ved
evangeliet. Å få smake ”Guds gode ord og kreftene frå den kommande verda”
(Heb.6:5) gir avsmak på denne verda. Til klårare ein ser det nye, til meir
fjernar eins indre liv seg frå det gamle.
Menneskets- og Guds veg
Døds- og livssamfunn med
Kristus er ein radikal verknad av evangeliet. Ein kan ikkje gå frå død til liv,
frå mørke til ljos utan at det får radikale følgjer. Når eit evangelium manglar
evangelisk verknad, er det grunn til uro. Hos galatarane veit vi Kristi
evangelium vart forvrengt. Der vart Guds veg til mennesket bytta ut med eit
evangelium om mennesket sin veg til Gud. Guds veg er bestemt ut frå menneskets
objektive behov, og difor ukjent. Den andre vegen vert derimot bestemt ut frå
det søkjande mennesket sitt subjektive behov og synspunkt.
Testspørsmål
Skal vi for alvor finne ut av vår eiga stode, nyttar det ikkje å vurdere den
åndelege situasjonen ut frå nominell vekst i det kristne arbeidet. Vi lyt
faktisk sjå kritisk på kva veksten kjem av, og prøve fruktene på Guds ord. Dvs:
Om det er Kristus som viser seg levande og verksam mellom oss, slik alle håpar,
eller om det er andre skjulte mekanismar som rår grunnen.
Alvorlegare
avvik
Dette kan likevel berre vere toppen av eit isfjell. Merkeleg nok er det nærast
tabu å bekymre seg for gudsforholdet til dei som vik av frå skrifta. Men er
ikkje det truga, kva er det då ein uroar seg for? Haldninga til Skrifta viser
sjølvsagt att i handling, og sann eller usann erkjenning vert styrande for det
ein utrettar.
Fråfall tyder
ikkje at folk sluttar å ordne seg med Gud, men at dei ordnar seg feil. Det vert
ei ordning utan hjarteomskjeringa i Anden. Under det
store fråfallet i Israel vart krav om omskjeringa fjerna frå tempeltenesta.
I Esek.44:7ff,
talar Herren og seier: ”De har late framande, med uomskore kjøt koma inn i
heilagdomen min..”. Dei hadde overlete det Gud ville ha ivaretatt til
heidningar. Når hovudsaka i templet vart det menneskelege og ikkje det
guddommelege, kunne dei sanne levittane berre fare. Dei klarte seg betre med
uomskorne. Kanskje dei tilførte fråfallet mykje nytt og spennande frå
heidningverda.
Katolsk/karismatisk magi
Trass i at mange forkynnarar i dag
er utdanna som spesialistar i kristendom, er det mykje uklår forkynning om det å
bli ein kristen. Mange meiner alle barnedøypte (meir eller mindre) er kristne,
mens andre meiner alle kan vere kristne, om dei berre vil. Det sprikjer altså
ein del frå katolsk magisk sakramentforståing, til magisk karismatisk; ”ta eit
standpunkt”.
Mange går langt i å tale om synd
og syndeforlating. Synd som talaren og forsamlinga framleis meiner er synd, krev
dei grundig vedkjenning av og oppgjer med. Men samvit som er dømde av anna enn
det fleirtalet i forsamlinga aksepterar som synd, er det ikkje lenger rom og
tilgjeving for.
Den konfesjonelle læra forkynnaren
vedkjenner seg, kan og vere forskjellig frå det han i praksis legg vekt på og
får applaus for i arbeid og forkynning. Det han legg vekt på, fører han så saman
med forkynnarar frå ulike konfesjonar under fellesnemnaren: - Søkjande
menneske sitt subjektive behov og synspunkt.
Fri vilje
Fellesnemnaren er det menneskelege, det synlege og det følbare. Her stansar ein
og finn trøyst i at Gud ynskjer at alle menneske skal bli frelst. Ved tilgjeving
og fornying kan ein urettferdig bli omdanna til ein rettferdig. Nåde vert
forstått som nådeverknad og innvortes forandring av naturen. - Typisk katolsk,
kan ein seie. Men vanlegare hos reformerte og lutheranarar enn vi trur. Ikkje
underleg vegen frå det eine til det andre er blitt så kort.
Sentralt i dette
står trua på den frie viljen. Har ein berre bestemt seg for å høyre Gud til, kan
ein og ha eit romsleg forhold til han. Viljen og det gode sinnelaget smeltar
Guds hjerte så han vert barmhjertig og overberande, og han gir villig den støtte
og kraft tilbake som ein ber om. Ein kan til og med ha sett seg det høge mål å
bli i stand til å utrette mest det same som Gud.
Dei oppfattar ikkje Guds ord og
vilje absolutt, og ser ikkje at deira eigen vilje er makteslaus ovanfor eit
syndig og vondt hjarte som elskar det vonde og hatar det gode. Dermed vert
heller ikkje Kristus absolutt sentral og grunnleggjande. Evangeliet er noko ein
enkelt, lett og liketil forstår. Jesus gjorde jobben med synda, og er eit
nødvendig middel mot målet. -That’s it.
Men Kristus er ikkje noko mål i
seg sjølv, som trøysteslause syndarar må skjule seg i, slik at han blir alt og
syndaren ingenting.
Læra om den frie viljen er ei
hyklerisk ubibelsk historie om eit vondt tre som bestemte seg for å bere god
frukt. Ein vil oppheve syndefallet utan å vedgå kva syndefallet inneber.
Guds veg
På Guds veg gjeld berre
det usynlege ein eig i Kristus, av nåde ved tru. Denne visdommen kan ein ikkje
ta seg til når, eller slik det passar ein sjølv. Det er eit mysterium utan
tilgang for andre enn dei Gud sjølv vil openberre han for. Denne gjev full
frelsesvisse, fridom, glede og tryggleik, midt i anfekting, trengsle, sorg og
fare.
Paulus si omvending vert ofte
brukt som døme på ei solid omvending. Det som sjeldan vert nemnt (fordi det så
sjeldan skjer?) er at dette handlar om ein eigenrettferdig som vert rettferdig.
I omvendinga vart alt Paulus akta
for vinning til tap. ”Eg døyde”, vitnar han. Han vart gjort så totalt til inkje,
at han ikkje hadde noko att å begynne med.
Då alt var ute, kunne Gud begynne.
Så vart livet Kristus, og døden ei vinning!
Heile romarbrevet, men særleg kap.
7 til 10, tek oppgjer med eigenrettferda og den frie viljen. Fornufta berre
fnyser over ei framstilling og fordeling av frelse og dom som den, at
heidningane som ikkje søkte rettferd, fann rettferd. Medan Israel som i stort
alvor søkte si eiga rettferd, vart forkasta.
I følgje romarbrevet er
rettferdiggjeringa basert på at Gud i Kristus erklærer syndaren rettferdig ved
tru åleine, utan føregåande eller etterfølgjande gjerningar.(Kp.3-5) Alt vert
nåde over nåde, og trua kan trone høgt over både kjensle og forstand.
Ikkje noko val
Når hjarta er overtydd av
denne sanninga, er det bunde. Guds born har ikkje lenger noko val. Lem kan ein
ikkje vere når ein vil. Det er lekamen som disponerer lemmene.
Det er ein fantastisk fridom i å
ikkje ha noko val! Vere utvalt til det høgste og det beste under alle forhold.
Det beste smakar rett nok ikkje alltid best. - Kan til å med vere det ein i
livet opplevde som mest vanskeleg. Men sjølv det ein opplever som verst er i
Guds hand dømt til å tene det evig beste.
Nytt liv inneber ei total endring
i forhold til alt. Livet i kjøtet har mista all si meining, og er å akte som
tap. Men det nye eig ein berre i trua. Ikkje i seg sjølv. Og berre i trua er det
verksamt. Vi har sett at Kristus har drege syndaren med seg inn i alt sitt.
Frelste syndarar er dermed dregne inn i det Kristus har føre i tida. Saman med
han er dei - utanfor leiren, og ber hans vannære!
=====================================================================
I det kristne arbeidet er det alltid spenning mellom det tidsmessige og det
tidlause.
Augustin skal ha sagt at den
guddommelege arkitekten nyttar seg av periodiske stillas for å oppføre ein
bygning for æva. Han tenkte då på dei kortvarige eksterne statane og kulturane
som oppstår og forgår. Dette er tidsbestemte instrument som gjennom tidene har
gitt guds folk svært forskjellige rammevilkår. Frå martyrium til privilegium.
Kva som nett nå er tenleg eller
uunngåelig å skikka seg etter, er ikkje alltid lett å bli klok på. Like fullt,
denne klokskapen er og blir avgjerande for ettertida. Verknaden av kloke eller
ukloke val er som ringar i vatn. Dei kan ikkje stoppast.
Alle kan vere etterpåkloke, og i
ettertid komme med ros eller og ris til historia. Men det brennande spørsmålet
vil alltid vere om ein kristen er, skal, eller ikkje skal vere barn av si eiga
tid.
Tida og det tidlause
Det er
inga lett sak å skilje forklaringa på seg sjølv som kristen, frå forklaringa på
kristendommen i si eiga samtid. Det krev fråstand til tida og nærleik til det
tidlause. Ein kunne nemne utallige personar frå skrifta og historia som berre
kortvarig var i ei stor synleg oppgåve, medan resten av tida gjekk med til
oppgåva å vere avsides og åleine med Gud.
Då Moses ville sette livet inn på
å hjelpe folket sitt frå undertrykking, vart han utstøyt og skilt frå dei i 40
år. Avsides i ørkenen vart han omskolert for i nye 40 år å leie dette folket
bort frå fangenskapet. Her ser ein korleis den guddommelege arkitekten brukar
både folket si utstøyting og Farao si forherding som stillas for å sette sitt
igjennom.
Tidsmessig utdanning kunne Moses
fått ved Faraos hoff. Men tidlaus opplæring var det han trengte til i oppgåva,
og levde i læretida på lang avstand frå dette hoffet.
Ser ein på Guds danning av
Israelsfolket, levde dei gjennomgåande avstengt og isolert frå omverda, og deira
innverknad på omgivnadene var mest alltid kontroversiell. Særleg når dei bøygde
seg for si eiga utveljing som gudsriket sine representantar. (Jfr.Heb.11)
Nedturane og tilbakegangen kom då
dei heller ville tilbake til kjøtgrytene i Egypt enn vidare til landet med melk
og honning, eller då dei ved seinare høve prøvde å dempe det støytande og bli
som dei andre folka. Innføring av skikkar frå heidningverda var ei av årsakene
til øydelegginga av Salomo sitt tempel.
Nyreligiøsiteten er ufri.
Same åndelege prinsippa
gjeld og i dag. Kampen står om å bøye seg inn under si eiga utveljing, eller bli
som verda. Nyreligiøsiteten liknar mest det siste.
Folk som let seg fange av denne
kjem inn i ein ufri tilstand som er verre å komme ut av enn svartaste verda. For
sanninga er farlegare for det fordekte mørke, enn for det nakne. Eit mørke med
mørk identitet er i det minste ærleg. Men mot mørke omkledt i lysets klede, er
sanninga nådelaus. Sann kristendom manifesterar seg difor ovanfor det usanne
slik Fredsfyrsten gjore, som ein fredsforstyrrar og gledesdrepar. Men som
Kierkegaard seier, kristendommen er ikkje tungsindig. Den er tvert imot så
gledelig at den er det glade bodskap for alle tungsindige. Berre den lettsindige
og trassige kan den gjere mørk i sinnet.
Nyreligiøsiteten er og
antinomistisk og set all forstyrring av det naturlege mennesket si religiøse
sjelefred i bås med sjølve synda.
Bryt med basis, men ikkje med
kristendommen.
Nyreligiøsiteten er
ikkje moderne i den forstand at den moderniserar bibelen og
vedkjenningsskriftene. Det tidstypiske ligg først og fremst i at den objektive
basisen i desse skriftene ikkje lenger er autoritativ. Motsetnader som bibelen
skil frå kvarandre vert av nyreligiøsiteten ført saman i Guds namn, og den
tillet seg å bryte med kristendommens basis, utan å vilje bryte med
kristendommen eller kristennamnet.
Forskjell på rett/urett,
ekte/falskt vert ikkje definert slik at forhold kan sporast tilbake der dei
høyrer heime. Om ting fungerar og kjennest gode ut, er alt greitt. Ingen vågar
tru at eit ”gode” og kan vere demonisk. Er resultatet ytre vekst og framgang,
vert dette automatisk rekna som framgang for Guds sak..
Utanom det ”gode” selskap
Det
vanskelege ved Guds evige ord er ikkje å lære, lese eller skrive det, men å
anvende det så konkret som det gjer krav på å bli anvendt i tida. Det er i
bestemte situasjonar, til bestemt tid og stad, at nålevande opplever Ordet som
eit verkeleg inngrep i livet.
Denne oppgåva fører ofte til
skepsis og utestenging frå det ”gode” selskap.
Mang ein profet måtte lide i
einsemd under syner av eit gradvis utglidande og sviktande åndeleg
eksistensgrunnlag i folket , medan ei suksessrik men falleferdig fasade stadig
vart pussa opp i tidsriktige fargar.
Men lidinga kunne aldri hindre
eller hemme profetoppgåva, - det var heile tida klart at både åndeleg og fysisk
liding høyrde denne oppgåva til.
Tidstypiske trendar
I den
grad det er muleg å bestemme og karakterisere si eiga samtid eller avgjere kor
vekta av det kristelege engasjementet ligg i dag, kan ein vel seie at
institusjonalisering i alle retningar er framtredande. I alle fall er det
tydeleg at forsamlingsformer og etteraping av tidstypiske trendar er mykje i
fokus, og ein bryr seg meir om det tidsmessige enn det tidlause.
Dermed vert alt snudd på hovudet.
Dette skjer medan den nyreligiøse
tidsånda svevar like fritt inn i dei tradisjonelle strukturane som i dei nye
strukturane denne ånda sjølv har danna. Stengde eller opne dører ensar denne
ånda ikkje. Ho veit å te seg slik at ho når sine mål.
Her tør ein kanskje minne om at
Guds rike ikkje lar seg påtvinge ytre strukturar i strid med dette rike sitt
vesen. Borgarlege innretningar er i seg sjølv ingenting. Brukbare er dei berre i
den grad dei eignar seg til å gi evangeliet fritt løp i folket.
Ein må ikkje gløyme at evangeliet
sjølv faktisk er i stand til å gå sine eigne vegar og danne sine eigne former
utan hjelp eller diktat frå snevre tidsbundne menneske. Evangeliet vil sjølv
velje seg ut dei augo, øyro, munnane og hendene det vil bruke, og bane sine
eigne vegar og styre dei føtene det treng for å ta seg fram i tida.
Det store spørsmålet for oss
nålevande er om evangeliet finn det vi kallar våre opplegg tenlege. Det skal ein
ikkje ta for gitt. Det vi kan ta for gitt, er at evangeliet ikkje går i spann
med nyreligiøse ånder og evangelium.
Kor kjem det nye ifrå?
Med
tradisjon tilbake til gjennombrotet for lekmannsrørslene forventar ein at det
nye ein i dag satsar på har i seg noko meir enn det gamle som skal fortrengjast.
Ein må difor kunne spørje kor
desse nye momenta kjem i frå, som skal bringe kristendommen vidare til nye
generasjonar, og om det er nye profetiske visjonar leiarane nå styrer etter.
I fjor sommar vart det frå ImF
hald uttalt til Dagen at KFUM-K ”skal ha ære for at de har kommet på mye
kreativt og på den måten gått foran, ..” Dette var ein oppsiktsvekkjande
reaksjon på den nye leiaren i KFUM-K som hadde vist til at dei mange gonger i
historia hadde gått fremst, mellom anna i bruk av dans og trommer, og at andre
seinare kom etter.
Dei som kjenner debatten om KFUM-K
sin kontroversielle bruk av verkemiddel veit at desse skriv seg frå ein
kontroversiell teologi, slik og deira utspel i fjor sommar viser. Er det ikkje
naivt å tru at ikkje denne teologien vert smugla inn saman med verkemidla, eller
at ikkje denne teologien er ein føresetnad for å ta desse verkemidla i bruk?
Såkalla lovsongsmøte,
lovsongsdans, drama og show har både ImF og NLM tatt i bruk.
I ettertid vert det gjort forsøk
på å forsvare bruken av dette med døme frå bibelen.
Men alle veit at desse fenomena er
henta frå dei nyreligiøse karismatiske rørslene og at kimen i desse rørslene er
naudsynleg for at fenomena skal fungere like godt i ImF som i trusrørsla og New
Age. Denne religiøsiteten fungerer umiddelbart for alle idet ein opnar seg og
overgir seg til atmosfære og stemning. Det er likegyldig kva som vert sagt eller
gjort. Tungetale og kjensler av åndeleg fylde og glede fungerer utan omsyn til
kva lære som står bak.
Lovsong med handikap
Til
klårare Kristus lyser for ein, til meir avhengig og oppslukt vert ein av han, og
til sterkare reflekterer han seg gjennom vår personlegdom. Å høyre røysta hans,
og i livet vere hans etterfølgjar, seier mykje meir enn all lovprising og
dansing for han.
Lovprising av Kristus er tvert om
ei himmelropande motseiing om ikkje Kristus har ei tilsvarande makt over livet.
Ulike variantar av lovsongsmøte
set nå preg på kristne arrangement. Ein skulle då forvente å finne eit
kristenfolk som for Kristi skuld valde bort sjølv det minste av det som er i
strid med Hans huglag og som vanskeleg let seg kombinere med dette. Men slik er
det ikkje. Og misforholdet er aukande. Det tykkjest ikkje lenger vere grense for
kva tvitydige omgivnader kristne finn seg til rette i og trivs i.
Fedrane song og lovsongar. Ӂ, at
jeg kunne min Jesus prise som jeg av hjerte dog så gjerne vil,” vart det sunge
vers av på mest alle vitnemøta.
Det var lovsong med overvekt av
alvor, sungen i moll. Misforholdet mellom vilje og evne var ein del av den
kristne lidinga i verda. Så lenge tunga var festa til kjøtet var det ikkje
naturleg å te seg som om tunga for evig var løyst. Alvor og ansvar låg under.
Både før og etter kunne tunga så lett vitna om det motsette.
Dette viser noko av skilnaden på
lovsongen før og nå. Og avgjerande for kva for ein Gud som eigentleg vert
lovprist.
======================================================================
Å sigle med- eller motvinds.
Av Gunnar Soppeland
Enten ein tenkjer
at tida kjem eller går, susar vi alle av stad gjennom eit stadig skiftande ytre.
Liv og rørsle heng saman. Ansvaret er å fremje eiga rørsle i rett retning slik
at målet for livet kan nåast. Ikkje fyrst og fremst ved å styre og kontrollere,
men ved å bli styrt og kontrollert av Guds gode tanke og mål for den enkelte.
For eit lite menneske, plassert i ein uendeleg stor heilskap, strekk det vesle
vitet ikkje til.
Tid og rørsle heng
og saman. For kvart sekund vil ei rørsle enten nærme seg eller fjerne seg frå
målet. Eit hårfint kursavvik treng mest ikkje merkast. Før ein anar kan målet
vere tapt. Er det tid til rådvelde, kan ein snu og finne tilbake til den rette
leia. Men er tida knapp og vegen tilbake for lang, er det ute med alt. Dei fem
uvituge bruremøyane rakk som kjent ikkje å kjøpe ny olje innan døra vart stengt.
Dei vakna, men for seint.
Har ingen tenkt å snu?
Ei underleg side ved
vår åndelege stode er at så mange trur dei kjem dit dei ynskjer seg, og at
leiarar trur eit arbeid er godt og leiinga god berre ein vil det gode.
Sjøfolk snakkar om avdrift.
Havstraum og vind er då sterkare enn båten si eiga framdrift. Det nyttar såleis
ikkje med utstaka kurs om båten manglar kraft til å fylgje kursen.
Erfarne kristne har peika på at
utviklinga innan det kristne arbeidet i dag går i feil retning i forhold til
kursen fedrane staka ut. Tankar om at vegen fram kan vere vegen tilbake, - til
same lys og kraft som fedrane hadde, når ikkje fram.
Av åndeleg lys kjem overtyding,
innsikt, kraft og mot. Kristenfolket delte seg tidlegare i ulike båtlag fordi
dei tenkte ulikt om kurs og lei. Ansvaret var stort. Men det var stødig
framdrift trass sterke straumar og motvind. Uredde leiarar stod ved roret og
følgde kursen nøye.
I dag krusar fleire og fleire
feigt saman, - medvinds i tida sitt lærdomsvær. Feigt er det fordi ein sikrar
seg styrke i mengda. Og feigheita berre aukar fordi ein stadig fostrar feige og
fælne leiarar som går den leia vinden blæs, og tek om bord passasjerar som krev
ein komfortabel overfart.
I Ordet og trua sitt rike går ein
motvinds på kollisjonskurs med det synlege og sanselege. Dette fostrar
truskjemper som trassar dei naturlege elementa, - som då Peter gjekk på vatnet.
Det sekulariserte Israel vert
samanlikna med sølv blanda med slagg. Slagg er mengdevare og i seg sjølv utan
verdi. Når sølv vart blanda med slagg vart sølvet likare slagget og slagget
likare sølvet.
Profetane brukte dette som døme på
åndeleg undergang fordi det menneskelege og det åndelege vert blanda saman. I
Guds nærleik vert slagget smelta ut. Sølvklumpen minkar då i volum, men den
aukar i verdi. For dei som har teke opp i seg mykje åndeleg slagg kan slik
prosess bli smerteleg. For menneskeauga er det å vere mange ein verdi i seg
sjølv ein helst ikkje vil misse.
Evolusjonskristendom
At
fedrane kunne ha større lys og kraft enn vi har nå, er ein framand tanke for
mange. Dei ser på kristendommen som ein vedvarande historisk prosess der dei
sjølv er på toppen av utviklinga. Fedrane representerte tilbakeståande former
for kristenliv.
Berre gradvis er kyrkjelyden
tilført innsikt i nådens hushald. Det vert hevda at Luther kom med
rettferdiggjeringa, Wesley med heilaggjeringa og Barrat med åndsdåp og
nådegåver.
Trusrørsla ser på seg sjølv som
summen av det føregåande og ter seg som ei kjempe med større makt og innsikt
enn fedrane til saman hadde. Dei tenkjer seg å vere Guds perfekte representant i
endetida.
Denne haldninga opnar for ein
prinsipiell slingringstoleranse i forhold til fedrane sitt lys, og gjev høve til
modernisering og tilpassing til nye openberringar.
I ”Flammende ild” nr. 5, gjev
Envald Flåten oss sine tankar om dette. Om ”Menighetens fremtid” kan ein lese,
at Gud til sist har tenkt å vise verda kven han er gjennom ”menigheten”. Før
Jesus kjem att skal han sette i verk ei gjenoppretting:
”Han kommer til å gi oss kraften tilbake, så vi
kan forkynne evangeliet med tegn og under. Han kommer til å gi oss herligheten
og renheten tilbake, så vi kan bære med oss Guds nærvær hvor vi enn går. Og han
kommer til å gi oss autoriteten tilbake, så vi kan løse verdens bånd og lenker,
og på den måten demonstrere evangeliet med overbevisning. Mer enn noe annet
kommer han til å gi oss kjærligheten og enheten tilbake, så vi igjen kan si til
menneskene rundt oss: Vil dere kjenne Faderens hjerte? Se på oss!”
Til denne historia høyrer og
sterke hyrdar med. Når forsamlinga aksepterer leiaren sin, vil det skje ei
overføring av liv og salving. Men slik overføring kan ikkje skje utan full
godkjenning av leiaren. E.F. seier: ”Når
folket sier: ”Denne mannen er utvalgt av Gud. Han elsker meg, han bryr seg om
meg, han gir meg føde, han tar vare på meg, han ber for meg. Jeg merker
kjærligheten, jeg merker atmosfæren,” oppstår en relasjon mellom hyrden og
folket. Denne relasjonen vil automatisk begynne å produsere frukt.”
Etter mi meining skildrar E.F. her
slike leiarar som folk i endetida skal ta seg i mengdevis fordi dei klør dei i
øyrene. Det er leiarar som tek andre sine liv i eigne hender. Dei ter seg som om
dei har direkte inngang til andre menneske. Døds- og livssamfunn med Kristus
formidla gjennom lov og evangelium kjem ikkje i mellom. Dei lovar eit liv i
medvind med alle fordeler; framgang, helse og velstand, i staden for eit liv i
motvind kor ein har sagt frå seg alle fordeler og valt liding og kamp.
Overhyrdingen er sett til sides.
Leiaren, eller verksemda, er sjølv mål for det dei gjer. Leiaren vert ein avgud
som forskræmde menneske tilbed og underkastar seg. Han avsannar ikkje
evangeliet, men meiner han med sine gåver kan føre gudslivet over i meir
fullkomne livsformer.
Dette er noko av bakteppet for
trusrørsla si eksponering. Ein kan og vise til tidlegare reportasjar i Dagen om
syn på sjukdom/helbreding, sletting av gjeld, Jesu blod til vern for bilar,
historier om gulltenner, gullstøv og liknande.
Isolert sett kan dei nok vise evne
og vilje til bønnetiltak, evangelisering, forkynning og misjon som imponerar.
Men sett på bakgrunn av sjølvforståinga og teologien som ligg bak, kan det like
godt vere ei katastrofe.
Både sann og falsk kristendom er
stort sett lik i det ytre. Alle brukar bibelen, trur, ber og vitnar. Men det er
ikkje uvesentleg at ein og tenkjer bibelsk om desse tinga. Når ein tenkjer at
ein får kraft, frelse og siger fordi ein trur, bed og vitnar, vert det
heile menneskeverk. Såkalla bønnevaker, der t.d. bøn om siger i fotball er
bønneemne, er og utslag av slik villfaring.
Dreie medvinds
Der eige
verk ikkje er dømd, og eiga kraft ikkje er broten, vil evna til å skikke seg
etter Guds vilje overvurderast, og den falne naturen undervurderast. Ein kjenner
då ikkje Guds heilage vesen, og har unngått alvoret i at alt i Guds rike er av
uforskyldt nåde.
Derimot er alvoret i eiga stode
forsterka. Ein går lei av evangeliet og ropar på endring. Enkelt og effektivt
meiner ein å kunne rette opp manglar ved arbeidet og få alt til å fungere
betre. Nye oppskrifter på kyrkjevekst samlar interesse. Samfunnsvitskap,
kommunikasjonsmåtar og marknadsføring er stikkord. Kunsten er å finne fram til
dei verkelege problema i verda, og tilpasse bodskap og arbeid til desse. Dermed
får ein meir og meir vit på dei forbigåande tinga i livet, og vert ekspertar på
terapeutiske og underhaldande verkemiddel. Nåden vert sett ut av kraft, medan
dei ytre resultata tilsynelatande viser stor styrke.
Refleksjon, ikkje prestasjon.
Den verkelege åndelege røynda er openberra i Skrifta. Der har Gud handla for og
med sitt folk, og berre der vert syndarar hjelpte. Kristi liv og gjerning for
oss vert viktigare å utforske enn vårt eige liv og gjerning for han. Det siste
er ein refleksjon, ikkje prestasjon.
Dei første og største av Anden
sine frukter som kjærleik, glede og fred, kan aldri oppstå av seg sjølv eller
finnast og bestå i seg sjølv. Dei blir til, vert kalla fram og veks under
erkjenning av evangeliet sitt innhald og meining. Kristus er grunnvollen for
trua, Ordet og Anden årsaka.
Sanne hyrdar
Det var på korset
Kristus avvæpna maktene og herredøma og synte dei ope fram. På korset kvilde alt
på Kristus åleine. All anna makt, mynd og hjelp vart avkledd og framstilt som
udugeleg.
Ein sann hyrding er kjenneleg på
at han verkar ved korsets kraft.
Dei falske hyrdingane roste seg på
ytre kjøtleg vis. Dei forkynte ein annan Jesus, formidla ei anna ånd og eit anna
evangelium. Paulus såg dei på som veik. Det Paulus nærast i dårskap brukar mot
desse, og for å legitimere seg som Kristi tenar, er all motvinden; ein sum av
overmenneskelege lidingar både på kropp og sjel. Det var i dette han likna mest
på han han var tenar for. Jfr. 2.Kor.11.ff
Vitnemål om
Kristus utan kontakt med Kristus, er inga kristen vedkjenning. Sanningsvitne er
berre den som har fått augo opna, er overtydd, og har sanninga som
styringsfaktor i livet. Kristendom i medvind har i seg sjølv inga framdrift og
ein veit ikkje kor den fer av.
Men lutra kristendom er ei makt
som tek tak i personlegdommen og bryt seg fram trass all motvind og sterke
straumdrag.
Minke i volum, men auke i kraft.
Kunne det vere ei utfordring ved eit årsskifte?
======================================================================
Både bibelen og
historia viser at Guds rike går fram, - mot alle odds. Israels utveljing og
eksistens er prov på suveren suksessiv leiing og underhald ovanfrå. Heilt frå
Abrahams tid går det ei ubroten rekkje av historiske under fram til dette
uvanlege folket, som lever i det uvanlege landet og i dag er i brennpunktet for
heile verdas merksemd. Sjølv i si forherding er dei elska for fedrane skuld, og
er under Guds herrevelde.
Guds herrevelde
kviler på skuldrene til han som ber namnet Under, Rådgjevar, Veldig Gud, Evig
Far og Fredsfyrste! (Es.9:6) Han er suveren i alt og til alle tider. I sitt
eige frie råd har Gud fastsett ein frelsesplan. Den omfattar alle folkeslag og
vert gjennomført som han vil, når han vil og ved kven han vil.
Ved Israels fall kom frelsa til
oss heidningar. Men ljoset frå evangeliet er i ferd med å flyttast, etter å ha
opplyst ei verd i mørker og dødsskugge i snart 2000 år.
Israel er tilbake på slagmarka.
Den spente politiske situasjonen i og omkring landet er ikkje i første rekke av
politisk eller militær art, men åndeleg.
Vi ventar nå på
det store underet: At Israel omvender seg, og handlar ut frå si særeigne
stilling som Guds utvalde folk. Ennå vel dei å sikre seg reint verdsleg ved
militære og politiske verkemiddel og alliansar, i strid med sitt eige opphav og
historie.
Trua og livet
Med denne
innleiinga ynskjer eg å peike på at grunnvollen for alt liv og arbeid i Guds
rike til alle tider er tufta på dette: ”Men den rettferdige av tru, skal leva.
Og dersom han dreg seg unna, har mi sjel ingen hugnad i han.” Heb.10:38.
Berre trua ser at verda er skapt
ved Guds ord, og at alt det synlege har blitt til av det usynlege. Det usynlege
er Guds evige vesen, hans kraft og guddom. Det synlege er verket av hendene
hans. Gud er både føresetnaden for alt, og årsaka til alt.
I Heb.11, ser vi mange døme på
korleis trua ser og reknar og kva dette gjorde med livet til dei truande. Vi kan
merkje oss at det usynlege alltid var overordna det synlege.
Både i det personlege livet og i
forsamlingslivet er trua sin reknemåte avgjerande for måten ein innrettar seg
og ter seg på. Vert ein freista til å rekne på verdsleg vis, kan ein gjere
uboteleg skade.
Korleis ein enkeltvis skal te seg
i vitnetenesta, går vi ikkje nærare inn på her. Understrekar berre at der ein av
naud og kjærleik søkjer å vinne menneske, er fridommen like stor og mangfaldig
som tilhøva. Eigne reglar, ry eller ære må sjølvsagt ikkje stå i vegen. Berre
evangeliets heider og ære må stå fast.
Slik må vi oppfatte Paulus når han
skriv at han for alle har vorte alt, så han i det minste kunne berge nokon.
Sjølv om han ute blant jødane vart som ein jøde, var det heilt på eigen kostnad
og ikkje på kostnad av evangeliet. Evangeliet kunne ikkje endrast utan å tape si
frelsande kraft.
Men i forsamlinga
er mandatet bunde. Her vil Herren vere alt for alle. Og Paulus seier til
galatarane at om han i forkynninga prøvde å vere menneske til lags, då var han
ikkje Guds tenar. Forsamlinga er Kristi lekam. Kristus er hovudet som styrer
utdelinga av Ordet ved lemmer han sjølv dannar og disponerar.
Kommersiell tenking
I dag høyrer vi om kristne veksttiltak med særs
gode odds. Desse hevdar å vere konservative i teologien, men liberale og
rasjonalistiske i forma. Dei skil seg tilsynelatande frå liberal og svermerisk
teologi som utformar ein rasjonell kristendom. Trass det ulike er dei likevel
svært så like. Båe har flytta fokus frå korleis Ordet nyttar mennesket til
korleis mennesket nyttar ordet. I praksis tyder det moderne kommersiell
tilrettelegging og marknadsføring av kristendommen.
Eg skal berre gi eit lite glimt av
korleis kommersiell tenking kan sjå slik ut: Næringslivet blir til tider gjesta
av vismenn som lanserar vekstfremjande idear. Somme aktørar klarer å skaffe sitt
eige gjetord stor merksemd, og særleg veike verksemder grip til deira
assistanse. Men mange vert skuffa. Synlege problem, som kjem av ukjente
grunnproblem, vert rett nok for ei tid kurerte med til dømes smile- og
latterkurs. Men grunnproblema lever vidare, - som vismennene. Den eine bana
berre veg for den neste.
Det seiest at ein
stad der tilsette fleire gonger var drilla og omdrilla, laga dei seg omsider eit
lite varsku når ny trend var på gong: - Move over, here it comes again!
Nøkkelfaktorar i
kommersielle føretak er kontinuerleg omstilling og marknadsretting av
organisasjon, verkemiddel og produkt. Normalt skjer dette gjennom ein sereigen
dynamikk i samspelet mellom produkt og marknad: Det som er godt for kunden, er
godt for føretaket. Tilfredse kundar er lojale kundar, ein tenar pengar på dei,
og dei anbefalar så gjerne det dei likar til andre.
Er trua kommersiell?
Når kommersiell tenking med hell kan nyttast i
kristne føretak, reiser det ei rekke spørsmål. Ikkje minst om ein set
likskapsteikn mellom det som gir suksess og det som er av Gud, og gjer det
rekningssvarande til mål og målestav for det åndelege.
Trua går som nemnt
mot alle odds. Underet kan ikkje planleggjast. Utgangspunktet for trua er
rasjonelt sett alltid umuleg, - sjølv om den minste trua lett kan flytte det
største fjell, og underet ikkje kan stansast av noko! Vi nemner her som døme;
Moses ved Raudehavet, ørkenvandringa, Jerikos murar, Gideon som sende 99% av
hæren heim og Elias på Karmel som slo vatn på alteret før elden falt. Fordi trua
er absurd kan det sjå absurd ut å vere truande.
Bibelen viser at menneskelege
forsøk på å hjelpe Guds rike fram, ved noko anna enn det som høyrer Guds rike
til, er mistydd handsrekking som berre forsinkar og hindrar Guds eige verk.
Det er stor forskjell på å bruke
Guds ord for at det skal tene ein sjølv (føretak) og eiga lukke, og det å la seg
bruke av Ordet og bli ført på Ordets tunge lidingsveg.
Trass i at ein
skyt seg inn under utstrekt bruk av bibelens ord, ulike tenester og nådegåver,
er det ikkje gitt at Ordet får verke slik det av og ved seg sjølv vil: Trengje
gjennom og vekkje samvit, verke omvending og føde trua. Det er diverre fullt
muleg å overstyre bibelens ord, presse det inn i sjelelege vekkingsdraumar og
planar, og deretter forkynne det som krav til både Gud og forsamlingar. Grunn og
uklår erkjenning av Gud fører både til feil problemstilling, feil bibelbruk og
feil verkemiddel. Den grunne og uklåre erkjenninga kan verken dele håp eller
frykt med den klåre. Dei er i kvar si røynd.
Guds forsamling er i, men ikkje av
verda. Er både synleg og usynleg, og ser med både fysiske og åndelege augo.
Folket er prega av tida, og av kor langt dei er komne i Guds skule.
Utgangspunktet er det historiske. Men forsamlinga sprengjer likevel alle
historiske rammer og går langt ut over synlege grenser. Ho er den treeinige Guds
eigedom, teken med i hans planar og løfte, og lever av, ved og under hans
skapande ord.
Eit sterk døme på kor handfaste
realitetar vi her er inne på, finn vi mellom anna i 2.Kong.6.
Ein morgon såg tenaren til Elisa
med eigne augo at byen var kringsett av ein mektig syrar-hær, og spør Elisa kva
dei nå skal gjere. Det tenaren såg var sant, og spørsmålet han stilte var i trå
med kommersiell tenking. Men det han såg var berre ei delsanning, og spørsmålet
berre som ein spøk i forhold til den fulle sanninga. Den fulle sanninga fekk han
først sjå etter at hans åndelege augo vart opna. Men då var alt under Herrens
kontroll. Dei kunne berre gå sigrande med i det han hadde føre i den aktuelle
situasjonen.
I Israels historie finn vi og døme på problemløysing grunna på delsanningar. Det
var tider då dei sikra seg på verdsleg vis, i strid med si eiga utveljing. Ved
eit høve kjøpte Akas seg hjelp mot syrarane, av assyrarane. Han vart så nøgd med
resultatet at han etter eit besøk i Damaskus fekk laga ein kopi av eit alter
der, og sette det på koparalteret sin stad.(2.Kong.16) Føljene av dette kan
lesast i 2.Krøn.36:14-16, der det mellom anna heiter at Herrens medynk med
folket vart overvunnen av Herrens harme, - som vart så sterk at det ikkje lenger
fanst noka botevon.
Då var delsanninga og den fulle
sanninga blitt eitt og det same: Dei var under framand makt og Guds vreide.
Dette viser kor gale det kan gå
når ein ser delsanningar, men ikkje den fulle sanninga, kjenner mange
delproblem, men ikkje grunnproblemet: Blindskapen som skjuler Guds heilage verk.
- Den rettferdige av tru, skal
leva. Dette er løyndommen i evangeliet vi ikkje må dra oss unna.
Då er det ingen menneskelege
kvalitetsteikn som er nøkkelen for liv og vekst.
Engasjement, det funksjonelle, det
inspirerande, det behovsorienterte, det livsnære og det varme ligg hos Han som
er Under, Rådgivar, Veldig Gud, Evig Far og Fredsfyrste. - Hans handling er
hans ord, og å tale er det same som ”å gjøre gjennom Ordet”, seier Luther.
=====================================================================
Syndar og rettferdig
Av Gunnar
Soppeland
Anne-Kari Scheide sin merknad
22.jan. til innlegget mitt 11.jan. om boka Jabes bønn,
forsterkar den
kvasiteologien boka forfektar. Tek ein imot Jesus, er ein ikkje lenger ein
syndar, hevdar ho, og reagerar på det eg skreiv om grunnforholdet mellom Gud og
menneske.
”Dersom vi seier at vi ikkje har
synd, då dårar vi oss sjølve, og sanninga er ikkje i oss”, står det i 1.Joh.1:8.
Dette er klåre ord om eit sant gudsforhold.
Likevel dyrkar mange i dag ei
livsform der den reine harmonien skal råde. Ein innfører eit utvortes skilje
mellom det gamle og det nye mennesket slik at trua sitt eg ikkje er ansvarleg
for kva det gamle eg gjer. ”Tabor” vert norma, sorg og sukk over synd noko
unormalt.
På andre sida går det og an å
dyrke det objektive og barnekåret som stabil nådestand slik at ein ser alt for
pessimistisk på muligheitene for å overvinne det vonde. For stor vekt på frelse
frå verda i staden for siger over henne, kan gjere ein passiv og resignert. (Kvietisme)
”Jamvel om vi lever i kjøtet, så
fører vi ikkje striden vår på kjøtleg vis”, seier Paulus, og viser til at våpna
våre ikkje er kjøtlege, men mektige for Gud til å støyta ned festningar.
Kjøtet er den delen av verdas
vonde vesen som stadig heng ved ein i kropp og sjel.
Sjølv om ein i Kristus ikkje
manglar nokon ting, er synda tilstades i kjøtet både som ein mangel og
veikskap, men og som konkret synd. Sanne kristne lever alltid i erkjenninga av å
stå langt tilbake både i tanke, ord og gjerning.
Dobbelt livsplan, vedkjenning og
erfaring
Den
kristne har eit dobbelt livsplan: I trua, og i det naturlege livet.
I trua gjeld absolutte verdiar og
omgrep og der verkar Gud suverent og umiddelbart. I det naturlege livet er synda
verksam på alle kantar.
Den kristne vedkjenninga er difor
dobbel: Ein er syndar, og ein er ein tilgitt syndar. Dermed gjer ein og doble
erfaringar av både synd og nåde.
Det naturlege livet er ikkje berre
eit nøytralt plan, eller eit passivt råstoff. Verda som vi lever i er base for
verdas gud. Han står Guds rike og nådens verk hardt imot. Gjennom det naturlege
livet, i og omkring seg, har ein kristen alltid direkte kontakt med synda både
som ein fare, ei freisting og som bitter motstandar.
Denne doble erfaringa er
kjenneteiknet på personleg kristendom og på eit frelsande gudsforhold. Her går
grensa mellom gjenfødt og ugjenfødt.
Erfaringa av syndeforlating er eit
av dei finaste kjenneteikna på Guds barn. Den har i seg både ei engsteleg
klamring til evangeliet, og ei frydefull visse og lovsong knytt til Kristi
person og verk.
Rettferdiggjeringa og nyskapinga
sin basis er soninga på korset.
Snur ein dette om og
koplar tilgjevinga for synd til ei etisk-religiøs nyskaping og ei subjektiv
forløysingsgjerning hos syndaren, gjer ein det absolutte til noko relativt. Alt
blir då usikkert og ustabilt. Den sida som vender ned mot syndaren kjem i fokus,
og det å vinne over synda si makt kjem før utløysing frå syndeskuld.
Når det i boka Jabes bønn vert
hevda at: ”Det er bare det du tror vil skje, og derfor handler etter som vil
utløse Guds kraft for deg og bringe livsforandring”, er det mennesket som vert
sett i sentrum, ikkje evangeliet.
Same avsporinga kjem etter mitt
skjøn og til uttrykk artiklane i Dagen 10.,17.og 24.jan.
Her kan ein lese om kvinner frå
Australia og England som reiser rundt i verda og skal truge syndemakta over
land, byar, bydelar og bygningar. Dei viser m.a. til at dei har fått
buddhisttempel til å falle i grus. Den 24.jan. kunne ein lese om ei av desse. Ho
meinte seg bada i Guds kjærleik slik at livet vart totalt forandra. Likevel
heldt ho fram i sambuarskap (hor) i ni månader fordi ”i sin nåde lot Gud meg
leve i dette forholdet.”
Normalt skulle
dette tale for seg sjølv.
All makt og kraft høyrer Kristus
til.
Skal denne bli vår, må vi søkje Kristus og ikkje krafta.
”Skuldbrevet” måtte naglast til
krossen og strykast ut før maktene og herredøma vart avvæpna. Forkynning
av Jesus Kristus og han krossfest er Guds kraft til både frelse og liv.
Her i landet har øvste myndigheit
festa syndemakta sitt grep om folket ved ei kollektive skuld, ved å lovfesta
rett til fosterdrap.
Men endå alvorlegare er det at
Guds Son vert trødd under fot og paktsblodet vanhelga, det som han vart helga
ved, og at ein spottar nådens Ande. (Heb.10:29)
Det skjer når oppblåste menneske
dyrkar si eiga ånd, set seg sjølv i sentrum og vil rive til seg krafta i Jesu
namn, utan å kjenne synda i eige kjøt og utløysinga i Jesu blod.
Trua er ikkje i seg sjølv ein
subjektiv kvalifikasjon frå syndaren si side. Subjektivt fortvilar ein berre
over seg sjølv og trua vert ei doms akt over eins eigen vilje, forstand og
kraft. Alt anna enn Kristi gjerning og forløysinga i hans blod er suspendert i
Guds rike.
=====================================================================
Ynskjer populærkulturen bibelske svar?
Av Gunnar Soppeland
Den 19.10.04 skreiv Dagen at Damaris skal bli eigen organisasjon i Noreg.
Organisasjonen vil ”hjelpe dagens mennesker til å forstå alle budskapene som
ligger i mediekulturen, som for eksempel filmer, bøker og musikk”, og dei vil gi
eit reflektert kristent perspektiv inn i mediemylderet. Kristne skal hjelpast
til betre å kommunisere trua si til den moderne verda, og gi bibelske svar på
spørsmål reist av populærkulturen.
Av og til
har eg kikka innom nettsida til Damaris og sett på analysane deira av
mediemylderet. Dei vil involvere seg i det verda er oppteken av, og møte verda
ut frå verda sitt syn på seg sjølv og tilværet. Faren er sjølvsagt at ein
undervurderar det synet bibelen har på verda, verdas vesen og verdas born, og
underslår det faktum at menneskenaturen er både lunefull og irrasjonelt innstilt
ovanfor sanninga.
All kunst
og kultur speglar det eksistensielle på eit eller anna vis. Store kunstnarar har
ein intuisjon som kan grense til det profetiske og trengje inn i det usynlege og
evige. Men kva evnar populærkulturen utover det å trengje seg inn på det
sanselege menneske med støy og staffasje, jage livsalvoret ut, og lukke menneska
inne med seg sjølv?
Har så
Damaris rett i at populærkulturen ynskjer bibelske svar på sine spørsmål? Det
tvilar eg på. Ikkje ein gong alle kristne vil i dag vete av dei bibelske svara
og ta dei på alvor.
Resultatet av talen som Paulus heldt på Areopagos (Ap.17) var at han vart
avvist.
Populærkulturen i Aten hadde laga eit altar for ein ukjend Gud. Det kunne vitna
om at nokon som ikkje trudde på dei kjende gudane, likevel rekna med at Gud var
til. Spørsmålet etter denne Gud låg like i dagen. Men då Paulus forkynte dei
kven denne Guden var vart dette svaret spotta.
Når ei
rørsle kallar seg Damaris, tolkar eg det som eit slags alibi for moderne
spekulasjonar omkring denne talen til Paulus. Damaris var ei kvinne som kom til
trua medan Paulus var i Aten. Han kom frå Tessalonika og skulle dra vidare til
Korint, men måtte vente på Silas og Timoteus. Ventetida nytta han til å forkynne
evangeliet i synagoga og til folk han trefte på torget i byen.
Det var
slik han fekk høve til å tale på Areopagos. Diverre braut spottarar han av etter
ei kort innleiing. (Omtrent to minutt?). Han var då alt begynt å tale om synd,
dom og rettferd, og peika på mannen som Gud hadde reist opp frå dei døde. Så
vart han altså stoppa.
Å sjå til
vart talen ein fiasko. Og Paulus gjekk sin veg. Lukas nemner at det var nokre
som kom til tru under tida i Aten. Mellom desse var og Damaris. At ho kom til
tru gjennom den korte innleiinga på Areopagos, skriv Lukas ingenting om. Men
etter det eg skjønar er det ei slik kopling Damariskonseptet er tufta på.
Det
underlege er at ein på denne bakgrunnen vil skape seg bibelsk dekning for
rasjonalistiske kommunikasjonsidear. Verksemda som Paulus stod i før og etter
dagane i Aten, refererer han utførleg til i breva til tessalonikarane og
korintarane. Der hadde forkynninga gitt rike frukter. I desse breva gjer han det
klinkande klårt at det var det irrasjonelle i forkynninga; krafta i Kirsti
kross, som hadde gitt dei liv. Visdoms overtalande ord ville han ikkje eingong
vete av i arbeidet sitt.
På meg verkar Damaristiltaket merkeleg.
Sant å seie syns eg vi har sett meir enn nok av punktvise metodar og skjema som
utgjev seg for å skulle gjere underverk i den åndelege verda.
====================================================================
Språk og sak
Av Gunnar Soppeland
Kommunikasjon er eit nøkkelord i tida. Vil ein nå ut med noko, kjem det ikkje
berre an på saka men måten ein kommuniserar henne på. Språk og form må
tilpassast målgruppa heiter det.
Det er
lærerikt å lese Skrifta med dette for auga. Straks slår det ein at bibelspråket
fyrst og fremst er valt av omsyn til sak. Ikkje smak. Det kan stundom gå så
langt at språket hausar opp målgruppa til å melde, slå og fengsle bodberaren.
(Jer.26)
Folket si
ulyst ovafor sanninga, og lysta til å høyre løgn, skin ofte igjennom. ”Om nokon
kom med tomt snakk, svik og løgn og sa: Eg vil preike for deg om vin og sterk
drikk! – han var vel ein preikar for dette folket!”, seier Mika. ”Tal smigrande
ord for oss”, seier dei til Jesaja.
Til tider
er profetspråket sjokkerande. Ikkje fordi profeten ville det slik, med fordi
tilhøva gjorde det naudsynleg. Rette ord til rett tid fekk han av Herren, og
beskjeden var at ikkje eit einaste ord skulle haldast att. Gjennom Malaki sin
munn seier Herren til prestane at han forbannar det dei velsignar og kastar møk
i andletet på dei, møk av høgtidsoffera deira, som dei sjølv skal kastast i.
Dagens
kommunikasjonsekspertar ristar nok på hovudet av kommunisering som dette. Rett
nok sjokkerar dei og. Men det er ved å fjerne det sjokkerande ved kristendommen
og gi den ein sympatisk utsjånad som folk flest kan slutte seg til. Dei tek for
gitt at folk som vil vere kristne er kristne, og byggjer fellesskap med tru på
eigne visjonar og framstegsvenlege idear.
At språk
og sak heng nøye saman, er klårt: ”Fosterdrap” er eit usminka ord som vekkjer
både tanke og samvit, medan ”abort” brukast i same saka for å tilsløre og blende
for fakta. Språket bestemmer altså graden av alvoret i ei sak. Språket kan ikkje
sminkast utan at det vedrører saka.
Typisk for
profetspråket er at det får fram det fryktelege alvoret som pregar tilhøva dei
talar inn i. Tilhøva var ofte eit resultat av at: "Israels-borna tilslørde
Herren sin Gud med ord som ikkje var rette". (2.Kong.17) Urette ord gav eit
urett inntrykk av Gud, som igjen gav eit urett gudsforhold.
Malaki
talar inn i ein slik situasjon. Gjennom heile boka avslører han eit misforhold
mellom prestane og folket sitt gudsbilete, og den sanne Gud. Dette pregar alt
dei tenkjer og gjer, og viser seg mellom anna i denne situasjonsbeskrivinga:
- Når
Herren seier han har elska dei, svarar dei: Korleis har du vist oss det?
- Når
Herren seier dei har vanvørd namnet hans, svarar dei: Korleis?
- Når
Herren viser til ureine offer, svarar dei: Korleis har vi krenka reinleiken din?
- Når
Herren seier dei har trøyta han med orda sine, spør dei: Korleis?
- Når
Herren seier dei må venda om, spør dei: Kva skal vi venda om frå?
- Når
Herren seier dei har rana frå han, spør dei: Kva har vi røva frå deg?
- Når
Herren seier dei har brukt sterke ord imot han, spør dei: Kva har vi sagt oss
imellom?
Her er det
total kommunikasjonssvikt. Folket og prestane skjønar ikkje eingong at
problemstillinga har med deira situasjon å gjere. Herren, ved profeten, omset
deira indre tankar med rette sakssvarande ord, og endevender oppfatninga av
situasjonen fullstendig.
Det faktum
at Herren også etterlyste nokon som ville stengje tempeldørene, ”så dei ikkje
fåfengt skulle tenne eld på Guds alter”, viser alvoret i situasjonen. (Mal.1.10)
Men dette
alvoret stemde ikkje på noko vis med deira eige syn på saka.
Ikkje det
at dei rekna seg som feilfrie. Men deira usanne gudsbilete gjore den sanne Gud
uverkeleg og støytande når han tala til dei.
Når dei
spør kva dei har trøytta Herren med, svarar han: ”Med å seia: Kvar den som gjer
vondt er god i Herrens augo, han har hugnad i slike! Eller: Kvar er Gud, han som
dømer?”
Dei hadde
altså eit ”evangelisk” syn på Herren, som gjorde synda og det urette ufarleg!
Prestane velsigna dei og gav dei ei sutlaus demonisk ro i sine synder. Dei var
utan anger og bot. Og når Herren minner om at dei vanhelgar namnet hans, og
tenkjer at Herrens bord er inga ære verd, blæs dei av det og seier: ”Å, for eit
strev!” - Utan erkjenning av Herrens heilage namn, var det heller inga
forståing for Syndeofferet.
Åndskampen
er i stor grad ein kamp om språk relatert til sak. Saka er ikkje mindre enn å
forkynne Sanninga med klåre ord både til dom og frelse. Enten folk vil høyre
eller ikkje. Utfordringa er å la den bibelske sanninga avsløre seg sjølv med
eigne ord og uttrykk, i eit ”kristenfolk” som i stor grad har fått Herren sin
Gud tilslørt og ufarleggjort med smiskande ord.
Utan sann
gudsfrykt er det framleis forferdeleg å falla i hendene på den levande Gud!
===================================================================
Vær pjatt –
og du skal se, alle vanskeligheter forsvinner!
Av Gunnar Soppeland
”La andre klage over, at tiden er vond; jeg klager over, at
den er ussel; for den er uten lidenskap,” seier Søren Kierkegaard.
I ”Øyeblikket” nr. 9, ironiserar han
over dette. Dei som har høve, bør lese dette stykket i heilhet
på forfattarens eige språk. Eg tillet meg her å gjengi eit
amputert utdrag lett omskrive til bokmål. Å reflektere Kierkegaards fortærande
blikk på eiga stode kan vere smerteleg. Det kan stundom opplevast som Peters ord
til Saffira: ”Sjå, føtene til dei som har gravlagt mannen din, er for døra, og
dei skal bera deg ut!”
Her er to avsnitt frå stykket:
”Det var en gang da ”Mannen” forholdt seg til det å være
karakter. Man hadde grunnsetninger som man for ingen pris sviktet eller slapp,
ja, man ofret heller sitt liv, eller utsatte seg for mishandling livet gjennom,
enn å gi det minste etter i forhold til grunnsetningene. Fordi man forstod at
det var det samme som å oppgi dem, og det å oppgi sine grunnsetninger det samme
som å oppgi seg selv. Dermed ble livet naturligvis en idelig vanskelighet.
Og derfor, hvorfor alle disse vanskeligheter? Vær pjatt –
og du skal se alle vanskeligheter forsvinne! Vær pjatt, ha en anskuelse i dag,
en annen i morgen, så igjen den du hadde i forgårs, og så igjen en ny på fredag.
Vær pjatt, gjør deg selv til flere, eller utparseller ditt selv, ha en anskuelse
anonymt, en annen med navn, en muntlig en annen skriftlig, en som embetsmann og
en annen som privatmann, en som din kones mann en annen i klubben: Og du skal
se, alle vanskeligheter forsvinner.
Mens karaktermennesker i samme grad som de ble mer
karaktermennesker har funnet og bevitnet at denne verden er en middelmådighet,
en ussel, en jammerlig fordervet ond verden kun beregnet på slyngler eller på
pjatt, så skal du se, du skal finne at denne verden er en herlig verden, ganske
som beregnet på deg!
Det var en gang da ”Mennesket” forholdt seg til seg selv i
en uendelig forestilling om det å være kristen, da han gjorde alvor med det å
avdø, det å hate seg selv, det å lide for læren.
Han fant da livet så vanskelig og kvalfullt at selv de mest
hardføre nesten segnet under disse vanskeligheter. De krøp som ormer, og selv de
mest ydmyke var ikke langt fra å fortvile.
Og derfor, hvorfor alle disse vanskeligheter? Vær pjatt –
og du skal se alle vanskeligheter forsvinne! Vær pjatt; og vær så enten prest,
prost, biskop, som i kraft av en hellig ed på det nye testamentet – en gang om
uken i tre kvarter pjatter noe høyt, men ellers gir alt høyere en god dag. Eller
vær selv legmann som i tre kvarter løftes opp av det høye som presten i tre
kvarter pjatter, men ellers gir alt høyere en god dag: og du skal se, alle
vanskelighetene forsvinner!
Forfalsk så i dypeste grunn Guds eller kristendommens
betraktning av dette liv. La det være merket på at veien er den rette, den Gud
velbehagelige, at den (stikk i strid med Guds Ord) er lett – og du skal se alle
vanskeligheter forsvinne. Denne verden blir en herlig verden, og herligere, mer
behagelig og lett for hvert århundre som leves på denne måten.
Og vær ganske usjenert. Tro meg, der er ingen du trenger å
redde deg unna. Hele kompaniet er av samme bonitet. Forbered deg på lovtale,
lovtalen over din klokskap, lovtalen av de andre, som ved å holde lovtale over
deg, klokt beregnet holder lovtale over seg selv, og som kun ville fordømme deg
viss du ikke var: som de andre.”
| 
